Daha önce Marina Abramović ve Ulay’ın Çin Seddi üzerinde sonlanan hikâyesini detaylıca ele almıştım. Ama o yazıyı yazarken ilişkilerinin bitişine dair önemli bir detayı bilmiyordum. Sonradan öğrendiğime göre bu ayrılık sadece zamanın yıpratıcı etkisiyle değil; Ulay’ın başka bir kadınla birlikte olması ve bu kadının hamile kalmasıyla yaşanan kırılmayla gerçekleşmiş.

Bu bilgi, o vedâyı benim için daha da ağır ve gerçek kılıyor. Ama bu yazıda o ayrılığı uzun uzun anlatmak istemiyorum. Çünkü asıl dikkat çekici olan şey, yıllar sonra yaşanan o karşılaşma.

Yıl 2010. Aradan tam 21 yıl geçmiş. Marina Abramović, New York’taki Museum of Modern Art’ta “The Artist Is Present” adlı performansını yapmaya hazırlanıyor.

Performans aslında dışarıdan bakınca çok basit görünüyor: Bir masa, iki sandalye ve karşılıklı oturan iki insan. Ama biraz düşününce işin hiç de kolay olmadığı anlaşılıyor. Çünkü Marina’nın saatler boyunca hiç konuşmadan, neredeyse hiç hareket etmeden sadece karşısındaki insana bakması gerekiyor.

Performans başladıktan sonra bu durum daha da netleşiyor. Marina her gün müzenin açılışından kapanışına kadar aynı yerde oturuyor. Bu süreç yaklaşık üç ay sürüyor. Toplamda 736 saat boyunca, 1675 kişiyle göz teması kuruyor. Karşısına oturan insanların tepkileri ise birbirinden çok farklı. Kimi ağlıyor, kimi gülümsüyor, kimi daha bir dakika bile dolmadan kalkıp gidiyor. Ama bence oraya oturan herkes, tarif etmesi zor bir şey hissetmiştir.

Ve O An: Ulay

Her şey bu yoğun disiplin içinde ilerlerken, bir gün beklenmeyen bir şey oldu.

Marina Abramović’in karşısına oturan kişi, yıllar önce hayatından çıkan Ulay’dı. Ne bir haber vardı ne de bir hazırlık… Sadece geldi ve sessizce yerine oturdu.

Marina’nın yüzündeki ifade, o ana kadar neredeyse hiç değişmemişti. Günlerdir, haftalardır aynı sakinlik ve mesafe ile karşısına oturan herkese aynı şekilde bakıyordu. Ama bu kez öyle olmadı. Gözleri doldu. O güçlü ve kontrollü duruş bir anda çözüldü.

İkisi de sessizdi. Ama o sessizlik, şimdiye kadarkilerden tamamen farklıydı.

Marina yavaşça ellerini masanın üzerine koydu. Ulay da karşılık verdi. Ellerini uzattılar ve birbirlerine dokundular. O an, performansın en katı kuralı bozulmuştu.

Sonradan verdiği bir röportajda Marina, o günü asla unutamadığını söyledi. Normalde performans sırasında kurallarını hiçbir koşulda bozmadığını, ama o an bunun mümkün olmadığını anlattı. Çünkü karşısındaki kişi sıradan bir ziyaretçi değildi; onun ifadesiyle, “hayatıydı.”

Artık karşısında bir izleyici yoktu. Geçmişi, hatıraları ve yarım kalmış bir hikâye vardı.

Kelimelere gerek yoktu. Zaten hiçbir şey söylemediler.

Sadece birkaç saniye süren o temas, 21 yılın yükünü taşıyordu. Ne bir açıklama yapıldı ne de bir hesaplaşma yaşandı.

Sadece saf, duru ve gerçek bir karşılaşma.

Ve sonra Ulay, geldiği gibi sessizce kalktı ve gitti.